Ürün Onay ve Moderasyon Sistemi
Ürün onay ve moderasyon sistemi, satıcı ürünlerini yayına almadan kalite ve yasal uyum açısından kontrol eder. Ölçekte doğru model hibrittir: AI kararların ~%80'ini anında verir, belirsiz olanı insana yönlendirir; yasaklı ürün mevzuatı ve kategori kuralları motoru bu akışın yasal omurgasıdır.
Ürün onay ve moderasyon sistemi nedir?
Ürün onay sistemi, satıcıların yüklediği ürünlerin platformda yayınlanmadan önce içerik kalitesi, kategori uyumu ve yasal uygunluk açısından kontrol edildiği süreçtir. Çok satıcılı bir pazaryerinde ürünler tek elden değil binlerce satıcıdan geldiği için, moderasyon hem alıcı güvenini hem de platformun yasal sorumluluğunu koruyan kritik kapıdır. Kötü ürün listesi yalnızca kötü deneyim değil, 6563 sayılı Kanun ve marka mevzuatı açısından yaptırım riski demektir.
Moderasyonun üç boyutu vardır: kalite (doğru başlık, net görsel, eksiksiz bilgi), güven (yanıltıcı iddia, sahte marka, fiyat anomalisi yok) ve uyum (yasaklı kategori ve zorunlu belgeler). İyi bir sistem bu üçünü tek akışta, ölçeklenebilir biçimde çözer.
Üç onay modeli: manuel, otomatik, hibrit
Doğru modeli ölçeğiniz belirler. Aşağıdaki tablo üç yaklaşımı doğruluk, hız, maliyet ve uygunluk açısından karşılaştırır.
| Model | Doğruluk | Hız | Maliyet | Uygun ölçek |
|---|---|---|---|---|
| Manuel (insan) | ~%100 (nüans) | 1–3 gün | Yüksek (moderatör) | <1.000 ürün/gün |
| Otomatik (AI) | ~%85–92 | Saniyeler | Düşük (ölçekte) | >5.000 ürün/gün |
| Hibrit (önerilen) | Yüksek | ~%80 anında | Dengeli | Tüm ölçekler |
Model başarısı iki formülle izlenir: otomasyon oranı = otomatik karar ÷ toplam karar (hedef ≈ %80) ve yanlış pozitif oranı = hatalı ret ÷ toplam ret. Amaç yüksek otomasyonu düşük yanlış pozitifle birlikte tutmaktır; ikisi arasındaki dengeyi AI güven eşiği ayarlar.
Hibrit onay akışı: adım adım
Hibrit akış, AI'ı bir ön filtre, insanı bir hakem olarak konumlar. Tipik akış:
- 1. Satıcı ürün yükler (~2 dk): başlık, açıklama, fiyat, görseller, kategori.
- 2. AI ön kontrol (~5 sn): yasaklı kelime, görsel analizi, kategori uyumu, fiyat anomalisi.
- 3. Karar: güven >%95 ise otomatik onay (~%80) ve anında yayın; güven %70–95 ise manuel inceleme (~%15); yasaklı için yüksek güvenle otomatik ret (~%5) ve satıcıya bildirim.
- 4. Manuel moderasyon (2–24 saat): yalnızca belirsiz %15 için insan detaylı inceler, onaylar veya reddeder.
Bu eşikler sabit değildir; yeni satıcı, düşük trust score veya yüksek geçmiş ret oranı olan satıcıların ürünleri daha sık insana yönlendirilerek risk yönetilir.
AI destekli içerik kontrolü
AI moderasyon dört sinyal ailesini birlikte değerlendirir. Hiçbiri tek başına yeterli değildir; birleşik skor karar verir.
- Metin (NLP): Yasaklı kelime ve marka+"replika/kopya" kalıpları, spam (aşırı emoji, caps lock, tekrar), yanıltıcı iddia ("orijinal", "garantili") tespiti. Örn. "%100 orijinal replika" → ret.
- Görsel (computer vision): Uygunsuz içerik (SafeSearch), sahte logo tespiti (OCR + görsel tanıma), bulanık/düşük çözünürlük, stok fotoğraf için ters görsel arama.
- Veri anomalisi: Fiyat sapması (piyasası 45.000 TL olan telefon 1.000 TL → şüphe), kategori uyumsuzluğu, eksik zorunlu alan, dakikalar içinde yüzlerce yükleme (bot şüphesi).
- Satıcı geçmişi: Yeni satıcı (0–10 ürün) manuel; geçmiş ret oranı >%20 veya rating <3,5 olan satıcı otomatik olarak daha sıkı incelemeye alınır.
Model, etiketli geçmiş kararlarla (onaylı/reddedilmiş) sürekli yeniden eğitilir; bir kez kurulup bırakılmaz. İnsan moderatörün her kararı, AI'ın bir sonraki sürümü için eğitim verisidir.
Yasaklı ürünler ve mevzuat
Moderasyonun uyum boyutu, Türkiye mevzuatındaki yasaklı/kısıtlı kategorileri kapsar. Aşağıdaki tablo başlıca kategorileri ve yasal dayanaklarını özetler.
| Kategori | Kapsam | Yasal dayanak |
|---|---|---|
| Silah & mühimmat | Ateşli silah, ruhsatsız airsoft, uzun bıçak | 6136 sayılı Kanun |
| İlaç & uyuşturucu | Reçeteli/sahte ilaç, uyuşturucu madde | 1262 sayılı Kanun |
| Taklit / marka ihlali | Replika, korsan yazılım, sahte belge | 6769 sayılı SMK |
| Müstehcen içerik | Cinsel içerikli görsel ve ürünler | 5651 sayılı Kanun |
| Tütün & alkol | Sigara, elektronik sigara, alkollü içecek | 4733 sayılı Kanun |
| Kumar araçları | Şans oyunu aletleri, casino malzemesi | TCK m.228 |
Not: Taklit ürünlerde eskiden atıf yapılan 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında KHK yürürlükten kalkmış olup yerini 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) almıştır; sistem güncel dayanağı kullanmalıdır. Ayrıca ETAHS olarak, bildirilen hukuka aykırı içerik için gecikmeksizin bildir-kaldır akışı işletilmelidir.
Kategori kuralları ve zorunlu alanlar
Her kategori farklı zorunlu bilgi ister; kural motoru bunu yükleme anında dayatır:
- Elektronik: Cep telefonu/tablette IMEI ve ÜTS kaydı, CE işareti, garanti belgesi; yenilenmiş ürün için açık etiket.
- Moda & giyim: Beden tablosu (cm), kumaş bilgisi, yıkama talimatı, üretim yeri.
- Gıda & içecek: İçindekiler, son kullanma tarihi, saklama koşulu; et/süt için Tarım ve Orman Bakanlığı onay numarası.
- Kozmetik: INCI içerik listesi, PAO (açıldıktan sonra kullanım) sembolü, ürün bildirimi, alerjen uyarısı.
Toplu işlemler ve hızlı onay
Kuyrukta binlerce ürün varken tekil karar yetmez. Verimlilik araçları moderatör kapasitesini katlar:
- Toplu onay: Kategori/satıcı/fiyat filtresiyle seç, tek tuşla onayla; her işlem audit log'a yazılır.
- Toplu ret + sebep: Hazır ret sebepleri (dropdown) + satıcıya özel not; e-posta/SMS ile otomatik bildirim ve düzeltme önerisi.
- Toplu askı: Belge beklenen ürünler 7 gün askıda; süre sonunda otomatik ret ve satıcıya re-submission çağrısı.
- Hızlı inceleme modu: Klavye kısayolu (A/R/S), mobilde kaydırma; hedef ≈ 100 ürün/saat.
Moderasyon, satıcı kalitesiyle iç içedir: ret oranı ve ihlal geçmişi doğrudan satıcı performans skoruna beslenir. Satıcıya dönen ret bildirimleri de destek/ticket sistemiyle tutarlı yürütülmelidir. Çok satıcılı altyapıyı uçtan uca kurmak için multi-vendor pazaryeri kurulumu çözümümüzü inceleyin veya ihtiyaca özel moderasyon akışı için talep oluşturun.
Merak edilenler
Ürün onayında manuel, otomatik ve hibrit modelden hangisi seçilmeli?
Ölçeğe bağlıdır. Günde 1.000 üründen az gelen küçük pazaryerinde manuel onay yeterli ve en yüksek doğruluğu verir. Günde 5.000 üründen fazlasında manuel yetişmez; saf otomatik AI hızlıdır ama tipik doğruluğu %85–92 bandındadır. Önerilen model hibrittir: AI ilk kontrolü yapar, yüksek güvenli kararları (yaklaşık %80) anında verir, belirsiz olanları (yaklaşık %15) insana yönlendirir. Böylece hem hız hem doğruluk korunur, moderatör maliyeti düşer.
Pazaryeri, satıcının yasaklı ürününden hukuken sorumlu mu?
6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili yönetmelik kapsamında elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı (ETAHS), kendisine bildirilen hukuka aykırı içeriği gecikmeksizin kaldırmak ve belirli yükümlülükleri yerine getirmekle sorumludur. Silah (6136), reçeteli ilaç (1262), taklit/marka ihlali (6769 sayılı SMK) gibi ürünler için etkin bir moderasyon ve bildir-kaldır (notice-and-takedown) mekanizması yasal zorunluluktur. Moderasyon sistemi bu yüzden sadece kalite değil, uyum aracıdır.
AI moderasyonun otomasyon oranı ve hata payı nasıl ölçülür?
İki temel formül kullanılır: otomasyon oranı = otomatik verilen karar ÷ toplam karar (hedef ≈ %80) ve yanlış pozitif oranı (false positive) = hatalı reddedilen ÷ toplam ret. Yüksek otomasyon iyi ama yanlış pozitif satıcıyı kızdırır; bu yüzden AI güven eşiği (confidence) ayarlanır: ör. güven %95 üzerindeyse otomatik karar, %70–95 arası insana, altında otomatik ret. Model, etiketli geçmiş kararlarla sürekli yeniden eğitilerek her iki oran birlikte iyileştirilir.
Kategori bazlı zorunlu alanlar neden onay hızını etkiler?
Her kategori farklı yasal ve teknik bilgi ister: elektronikte IMEI/ÜTS kaydı ve CE işareti, gıdada içindekiler ve son kullanma, kozmetikte INCI listesi ve PAO sembolü. Zorunlu alan eksikse ürün otomatik olarak askıya alınır ve satıcıya net bir düzeltme talebiyle döner. İyi tasarlanmış bir kategori kural motoru, eksik veriyi yükleme anında yakalayarak moderatöre hiç düşmeden onay hızını artırır ve ret oranını düşürür.
Kendi pazaryerinizi size özel geliştirelim.
Pazaryeri fikrinizi ya da mevcut ihtiyacınızı yazın; iş modelinden geliştirmeye tek elden değerlendirip 1 iş günü içinde dönelim. Hazır paket değil — kaynak kodu sizin, size özel.
Talep Oluştur