Marketplace Sistemi Nasıl Kurulur?

Marketplace sistemi nedir ve hangi katmanlardan oluşur?

Marketplace (çok satıcılı e-ticaret) sistemi, tek bir alan adı altında binlerce bağımsız satıcının ürün açtığı, alıcının tek sepette satın aldığı ve platformun her işlemden komisyon aldığı yazılım altyapısıdır. Klasik tek satıcılı e-ticaretten en büyük farkı, satıcı (vendor) katmanının tüm mimariyi kesmesidir: her ürün, her sipariş kalemi, her iade ve her ödeme bir satıcıya bağlanır. Bu nedenle sağlam bir marketplace en az beş çekirdek alandan oluşur:

• Kimlik ve yetki: Alıcı, satıcı ve operatör rolleri; satıcı başına izole yetkilendirme.
• Katalog: Kategori ağacı, öznitelikler, varyant/SKU yapısı ve ürün moderasyonu.
• Sipariş: Çok satıcılı sepetin sipariş kalemlerine bölünmesi (split order), durum makinesi.
• Ödeme ve mutabakat: Tahsilat, komisyon kesintisi, satıcı hakediş ve ödeme günü (payout).
• Satıcı paneli: Ürün, stok, sipariş, kargo etiketi, fatura ve performans ekranları.

Mimari kararı: modüler monolit mi, mikroservis mi?

Kurulumda ilk stratejik karar mimaridir. Erken aşamada mikroservise geçmek çoğu ekip için gereksiz operasyon yükü yaratır; ancak büyüyen bir pazaryerinde tek monolit ödeme ve katalog trafiğini birlikte taşıyamaz. Karar matrisi:

Önerilen pragmatik yol: net modül sınırları olan bir monolitle başlayın (kimlik, katalog, sipariş, ödeme, satıcı ayrı paketler), gerçek trafik darboğaz yarattığında ilk olarak ödeme ve katalog servislerini ayırın. Çok kiracılı (multi-tenant) veri modelinde her sorguyu satıcı kimliğiyle sınırlayarak veri sızıntısını en baştan engelleyin.

Kurulum yol haritası: 8 adım

1. Veri modeli: Satıcı, ürün/varyant, sipariş, sipariş kalemi, ödeme, hakediş tablolarını satıcı kimliğiyle ilişkilendirin.
2. Kimlik ve satıcı onboarding: KYC/işletme doğrulama, sözleşme onayı ve panel erişimi.
3. Katalog ve moderasyon: Kategori/öznitelik şeması, ürün onay akışı, yasaklı ürün kuralları.
4. Sepet ve split order: Çoklu satıcı sepetini kaleme bölme, kargo/komisyonun kalem bazında hesaplanması.
5. Ödeme ve mutabakat: iyzico/PayTR gibi sağlayıcılarla tahsilat, 3D Secure, komisyon ve hakediş.
6. Kargo entegrasyonu: Yurtiçi/Aras/MNG API ile gönderi, takip ve desi bazlı ücret.
7. Fatura ve mevzuat: GİB e-Fatura/e-Arşiv, e-İrsaliye, ETBİS kaydı, KVKK aydınlatma.
8. İzleme ve yayın: Loglama, uyarı, yük testi ve kademeli (canary) yayın.

Satıcı onboarding ve ürün moderasyonu

Pazaryerinin arz tarafını satıcı onboarding belirler. İyi bir akış; işletme bilgisi ve vergi numarası doğrulaması, banka/IBAN kaydı, sözleşme onayı ve ilk ürün yükleme adımlarını 1 gün içinde tamamlatır. Ürün moderasyonunda otomatik kurallar (yasaklı kelime, zorunlu öznitelik, görsel kalite) ile manuel inceleme birlikte çalışmalı; yüksek hacimde kuyruk (queue) tabanlı onay ve AI destekli ön filtreleme moderasyon yükünü düşürür. Onboarding ve moderasyon detayları için multi-vendor kurulum çözümümüze bakabilirsiniz.

Ödeme, komisyon ve mutabakat

Marketplace ödemesi tek satıcılı ödemeden farklıdır: para tek tahsil edilir, sonra satıcılara paylaştırılır. Platform gelirini ölçen ana metrik:

take rate = (komisyon + hizmet + reklam geliri) ÷ GMV × 100

Satıcı bazında kesinti şu formülle işler: kesinti = satış tutarı × kategori komisyon oranı + sabit hizmet bedeli + ödeme (POS) komisyonu. Örneğin 1.000 TL satış, %12 kategori komisyonu ve 6 TL POS gideri için platform kesintisi 120 + 6 = 126 TL, satıcının net hakedişi 874 TL olur. İade durumunda komisyonun da iade edilmesi (komisyon reversal) ve payout gününe kadar bekleyen bakiyenin ayrı tutulması mutabakat motorunun çekirdeğidir. Kart verisi saklamadan çalışan tokenizasyon ve PCI DSS uyumu bu katmanın olmazsa olmazıdır.

Entegrasyon katmanı: pazaryeri, kargo ve e-fatura

Kendi pazaryerinizi kurarken bile satıcılarınız çoğu zaman Trendyol, Hepsiburada ve n11 gibi kanallarda da satış yapar. Bu yüzden resmi API’lerle çift yönlü entegrasyon değer katar: Trendyol Partner/Marketplace API, Hepsiburada Merchant API ve n11 API üzerinden ürün, stok ve sipariş senkronizasyonu kurulabilir. Stok tutarsızlığını önlemek için tek stok kaynağı (single source of truth) ilkesini uygulayın; detaylar için stok/sipariş senkronizasyonu ve kargo-e-fatura entegrasyonu çözümlerimizi inceleyin.

Mevzuat ve uyum: 6563, ETBİS, KVKK

Pazaryeri operatörü, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında aracı hizmet sağlayıcı (ATHS) konumundadır; platformda satan işletmeler ise elektronik ticaret hizmet sağlayıcı (ETHS) sayılır. Operatör için ETBİS (Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi) kaydı zorunludur ve belirli net işlem hacmi eşiklerini aşan büyük pazaryerleri için Kanun ek yükümlülükler (ör. lisans) getirir. Kişisel veri işleme KVKK 6698 ile aydınlatma ve açık rıza esasına, ticari elektronik ileti gönderimi İYS (İleti Yönetim Sistemi) onayına bağlıdır. Faturalar GİB e-Belge sisteminden kesilir. Bu çerçevenin tamamı için pazaryeri mevzuatı rehberimize bakın.

Ölçek ve performans planlaması

Kapasiteyi tahminle değil formülle planlayın. Gerekli uygulama sunucusu sayısı için basit bir başlangıç:

sunucu sayısı = ⌈ tavan eşzamanlı istek (RPS) ÷ sunucu başına RPS kapasitesi ⌉ × 1,3

Buradaki 1,3 çarpanı, ani yük ve bakım için ~%30 baş payı bırakır. Katalog ve arama trafiğini rahatlatmak için Redis önbelleği ve Elasticsearch; statik varlıklar için CDN; veritabanında okuma çoğaltıcıları (read replica) kullanın. Sistemi Prometheus/Grafana benzeri araçlarla p95/p99 gecikme, 5xx hata oranı ve önbellek isabet oranı üzerinden izleyin. Altyapı, CDN ve maliyet ölçekleri için marketplace hosting yazımıza geçin; mobil tarafı için mobil marketplace rehberine bakın.

Kurulum kontrol listesi

• Mimari: Net modül sınırları, multi-tenant veri izolasyonu.
• Satıcı: Onboarding, KYC, sözleşme ve moderasyon akışı hazır.
• Ödeme: Split ödeme, komisyon/mutabakat, PCI DSS uyumlu tokenizasyon.
• Entegrasyon: Kargo API, GİB e-Belge, ETBİS kaydı, pazaryeri kanalları.
• Uyum: 6563/ATHS, KVKK aydınlatma, İYS ticari ileti onayı.
• Ölçek: Önbellek, CDN, izleme, yük testi ve kademeli yayın.

Kendi pazaryerinizi bu adımlarla kurmak yerine hazır ve uyumlu bir altyapı üzerinde hızla başlamak isterseniz projenizi bize anlatın; ihtiyaca göre kurulum ve entegrasyonları planlayalım.